ТОШКЕНТ-МОСКВА (2-ҚИСМ)

МУАЛЛИФ: САЙЁД (Сардор Комилов)

- 7 -

Биласизми, мен оиладаги зиддиятлардан кўрқмасдим. Чунки бўларининг энг ёмони тўйдан олдин, тўй куни ва тўйдан кейин бўлиб-бўлганди. Буёғига ота-она рози — Худо рози. Лекин, қўрқадиганим Женя эди...

Ҳа, ҳа! Шу Жамилахон!

Умуман ўзгарган, гўё сеҳрланган, гўё ширакайфдаги одам ёки умуман Женя эмасди. Жудаям хурсанд, ҳаммаси силлиқ ва яхши. Вазият жудаям шубҳали! Бўрон олдидаги сокинликка ўхшарди. Шундан қўрқардим. Худо кўрсатмасин, Женя портласа тамом! Ахир унинг шаллақилиги бор. Яхшиям акамнинг дийдиёсини эшитмади. Тағин билмадим. Билишимча, Женя ўч олувчи одам, яхшиликни ҳам, ёмонликни ҳам унутмайди. Айтишади-ку, «Мен ёмонликни унутолмайдиганлардан эмасман, лекин хотирам яхши», деб. У худди ана шунақалардан!

Билмадим, ичимдан ўтаётганини қодир Аллоҳ билади. Женяни кўзларида аллақандай учқун ва макр бор. Женя билан мени кафеда кўриб қолиб, унга «сен фоҳишасан», деган қўшни опачаларим келганида саломдан сўнг, бошидаги ёпинчиғини ечиб, чап қўлига илиб, ўнг қўли билан белини ушлаганча шундай маъноли қараш қилдики, этим увишиб кетди. Уларни-ку ичида нима «тарс» узилганини тушунаверинг! Ана шунда миямда «Тревога!» деган ўй чарх ура бошлади. Женя эса истеҳзоли кулиб, кўкрагига тушиб турган исломий рамз — тилла ярим ойни кўз-кўз қиларди.

Қўшнилар келинни қўлидан чой ичгандек бўлиб, тезда онамнинг хонасига қочишди.

— Вой, менга қаранг, нима қип қўйдингиз, ўргилай!? Ҳа бу илон-ку, илон! Ўйнатади ҳали сизларни!

— Жа-а, унақамасдир ўргилай, кўрмаяпсизми қанақа келин бўлган, исломни қабул қилди...

— Э-э, бунақа нарсалар аллақачон чўнтакдан тушиб қолган, қарашини кўрдингизми, ейман дейди-я, ейман дейди! Кўзлари-чи кўм-кўкми-ей! Гап йўқ, чиройли, лекин сизга келинликка бўлмайди, ўргилай, бўлмайди! Қон қақшатади, кўча кўрган қиз бу! Бўрини қанча боқма, барибир ўрмонга қарайди. Буларни билмайсиз-да, ўргилай. Ҳалиям кеч эмас, худойи бўлмасдан, тезда қўлига хуржунини тутқазиб юборинг буни!

— Билмадим, ўқиган кўринади, ақлли қиз, жа оширворманглар, кўча кўрган деб! Нима қипти энди кўзи кўк бўлса?

— Қизлар қанча кўп, мендаям мингта таниш қизлар бор. Э, оилали эркакка ҳозир қиз болалар тегяпти, ўғлингизга нима бўпти? Ойдек йигит. Кимлар ҳавас қилмаган? Кимлар зор бўлмаган, а?

— Мен яшамайман у билан. Севишибди. Отаси ўзбек экан, онаси рус...

— Ана! Онасига ўхша-аб айлантирволган ўғлингизни, Шу уйгача макр билан кептими, демак тамом, ҳаммаси тамом!

— Ўғлим ёш боламас, кўрамиз бўлмаса-бўлмас. Бизлар ҳам анойимасмиз қара-аб турадиган: мана мени тала деб! Акасиям севиб уйланган, отаси ҳам...

— Вой қанақа бўлади севги? Ичириб қўйган, иссиқ-совуғини.

— Э, ўлинг! Худойим, нима деяпсиз, э тавба қилдим! Ўлар энди шунгача борса. Бўлди, бас қилинглар, бўлар иш бўлди: тамом-вассалом! Ҳалиги айтган мингта қиз бола ўзбеклардан нима кўряпмиз? Биттаси Маликами? Ё сизнинг келинингизми? Ана, судма-суд судраб юрибди. Жа оширворасизлар-да, ўрис бўлса энди фоҳишами? Фоҳишанинг миллати бўлмайди! Бўлди!

Бунақа ўқ отишлар яна қанча бўлганини билсангиз эди: қариндош-уруғлар телефонда, уйга келиб... Шўрлик онам! Отамдан сал ҳайиқишади, лекин онам нишонга айланганди. Бечора онагинам!

Музейга келгандек, экспонатга қарагандек келиб кўришади, худди Мадоннани олиб келгандек.

Маҳалланинг «юлдузи», Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ғийбатчимиз — «Би-би-си» эса бизни уйдан «тўғридан-тўғри» эфир қиларди.

Мана, ниҳоят худойи. Қочиб кетишниям билмайман, бошқасиниям. Ўша кун яхшиям Жамила саломи билан жанжални чўрт кесди. Менинг гапим катта тўполонга олиб келиши муқаррар эди. Чидаб туролмадим, нима қилай? Ҳамма ўз бахти, ҳаётини ҳимоялайди-да! Нега у қўли билан тутмаган, кўрмаган қизни фоҳиша дейиши керак-у, дискотека, тунги барларда ғирт учига чиққан фоҳишалар қуршовида юз- икки юз долларларни сочиб, пули етмаса укажониси бўлмиш менга илтимос қилиши ва касал орттирганда шифокор дўстларим ёрдам бериши керак? Раҳматими бу менга? Инсофданми? Олдин ўзингга боқ!

Жамила ёпинчиғини ечиб, акамга шунақанги бир қараш қилдики... онам бир сесканиб менга қарадилар.

Ҳа, Женяни тилидан нигоҳи ўткирроқ.

Таърифлаш ортиқча: акам қанчалик бақироқ, жанжалкаш ва тентак бўлмасин, шунчалик ичи пуч, қўрқоқ эди. Ранги гезариб индамай чиқиб кетди.

Телефоним маъноли жиринглади.

— Ҳув эркак, тез чиқ кўчага.

— Бажонидил, акагинам...

Машинага ўтириб кетдик, қўли титраб, сигаретининг (ҳар доимгидек, ўзининг табиатан шалтоқлигини шунда ҳам намойиш қилиб) кулини устига тўкиб, гап қотди:

— Ўв, мишиқи! Сен мен билан ўйнашаяпсанми? Энди сен эркаксанда-а!? Сен менинг ҳаётимни бузмоқчимисан, а? Ўзингнинг қилиғинг ўхшамай кўчадан биттани етаклаб келганинг етмагандек, мениям шарманда қилмоқчимисан? Нима қипти юрсам?! Эркакман, уйни қойиллатиб қўйибман, қайси эркак юрмаган? Кўрсат қўлингдан келса! Сен мишиқи уйланмай юрдинг-ку, мен эплаб юрибман, ифлос! Кўчани гапини уйга етаклаб келиб, менга уруш очмоқчимисан? Бир уриб, башарангни бузиб қўяйми, ҳайвон! Уйга бориб, сочган шалтоғингни ўзинг тозалаб ол, хўпми? Уйдагиларга нима деб матал тўқийсан, билмадим, лекин ҳаммасини тўғрила! Худо кўрсатмасин, бирор ортиқча гап бўлса, сениям, ўшани ҳам биламан нима қилишни!

— Майли, ўзим тўғрилайман, лекин менга тегманг, ака! Мен ҳам сизга тегмайман. Оғзингизга қараб гапиринг, мен сизга анави улфатларингиз эмасман, укангизман! Нима бўлганда ҳам, бу менинг ҳаётим, сиз ҳаётимга аралашдингиз, мен ҳам эслатиб қўйдим. Мен эркакман, тўғрилайман, лекин сизнинг, бу менинг шалтоғим экан, сизнинг шалтоғингизга аралашмаганим учун менга тегманг. Боя айтганимдек, худойидан сўнг чиқиб кетаман.

Уйга кирмасимдан онам эшик ёнида кутиб турибдилар, орқадан эса келинойим имлаб чақиряпти.

— Дадангнинг ёнига кир! Э, ўл иккаланг ҳам. Бола туғмай, мен ўлай. Иккаланг бир-бирингнинг гўштингни е! Акангни билмайсанми? Вағ-вағ қилади, ўчади, шартмиди ҳар балони келинойинг олдида вайсаб, э ҳайвон!

— Яхши, мен ҳамиша айбдорман, ўрганиб қолганман.

Отам хонада қон босимларини ўлчатаётган экан.

— Бунақа фарзанд тарбия қиламан, деб ўйламагандим. Ҳамманинг ҳам орзу-ҳаваси, ўз тарбия қоидаси бўлади. Тарбияда хато қилганман, шекилли. Ҳеч нимадан кам қилмай ўстирдим. Эвазига нима кўряпман?

— Дада, мен...

— Гапимни бўлма! Майли шу чиқиштирмаяпти, яна ажратяпти демасин, деб кўндим шунга ҳам. Ўйлайсанки, мен шоду-хуррам бўлиб яшаяпманми? Ичимдан қиринди ўтаётганини билмайсан! Наҳотки, вазиятни ўзинг ҳам тушунмаяпсан? Сен ҳозир ўша жинни акангниям оёғини ўпиб, жим бўлишинг керак. Сенинг юзинг ҳаммамизни юзимиз. «Менинг ҳаётим», деб бўкирасан, кечирасан, агар ғирт етим бўлиб, ҳеч киминг бўлмаса, ана унда ўзинг учун жавобини беравер. Лекин сен билан бутун оила ва қариндош-уруғ занжирдек боғланган экан, бизлар учун ҳам ҳамма нарсани ҳал қилишга ҳаққинг йўқ!

Акангнинг гапида жон бор, биласан. Онанг билан рози бўлдик, у ёғига бошқаларни рози қилиш ўзингга боғлиқ. Уруш-тўполон, бир-бирингнинг гўштингни егандан кимга фойда? Шарманда устига шарманда-ку! «Ана, битта ўрисни деб ака-ука қир-пичоқ», дейишади. Тўғри, «нима иши бор», дейсан! Кечирасан, биз шу жамият бўлагимиз! Шу маҳалла аҳлиданмиз!

Керакмиди шу ҳаёт — эришдинг, энди чида! Лекин бошқалар билан ҳам ҳисоблаш! Бизлар ҳисоблашаяпмиз-ку, сизнинг романтик ҳаётингиз билан, марҳамат қилиб сиз ҳам ҳисоблашинг, йигит!

Ана шу гапларнинг қофиясини келтириб, келинойинга тушунтирарсан, деган умиддаман. Бор, ўргилдим, сендақа эркакдан!

Эшик олдида онам кутиб турибди.

— Уф-ф... нима бўлувди ўзи?

— Э, ҳеч нима, она. Шунчаки, ўғлингиз ичволиб жиннилик қилганди.

— Нима дейсан, энди келинойингга?

— Билмайман, ҳозир бир нима...

— Мен биламан!

Жамила ердан чиқдими, кўкдан тушдими ҳайронман.

— Қизим, сен хонангга бор, аралашма, ўзлари ҳал қилишади.

Жамила тўғри ошхонага кетди. Онам менга, мен уларга қараб жим қолдик.

— Кеннойи, мени кечиринг, айбдорман, ўша тўйдаги воқеани унутолмай юрувдим... Кафеда дугоналарим билан ниманидир нишонлаётгандик, эрингизни кўриб қолдим ва ўйинчи қизлардан биттасига пул қистириб, эрингизни уялтирувдим... Укангизга қўнҚироқ қилиб «қара, акангнинг аҳволини» дегандим... Мен аламимни олиш учун шу ишни қилувдим, ҳаммага ўзим тушунтираман...

— Сиздан ҳамма нарсани кутса бўлади, мен эримга ишонаман. Кейинги сафар такрорланмаса керак, деб ўйлайман. Ахир сиз оиламизнинг бир бўлаги бўлдингиз. Ортиқ жанжал керакмас. Ҳозирдан шундай бўлса, кейинчалик бизни нима кутаётган экан?..

— Мен оилангизга бошқа тегмасликка қасам ичаман, тез кунларда биз кўчиб чиқамиз... Яна бир марта кечиринг...

— Умид қиламан...

Онам ҳайрон бўлганча, индамай дадамнинг ёнига кириб кетдилар. Жамила ортидан кетди. Келинойим менга қараб, индамай жавоб кутиб тургандек қаради.

— Келинойи, тўғрисини айтди.

— Касалхона-чи?

Бунисини кутмагандим!

— А-а... Буниям Женя бир бало девди, эсимда йўқ, бир ҳамшира билан дон олишади, деганмиди-ей... Аёлларни биласиз-ку, алдаган-да, қасд олиш учун қилган.

— Яхши... Яхши... Инсофни ўзингларга берсин. Ишқилиб, қўша қаринг Жамиладек ақлли ва тоза кўнгилли қиз билан. Ҳеч нима демайман, менга укамдексиз. Янаям ўзингиз биласиз. Ҳозирдан аҳвол шу бўлса...

Дадамнинг хонасидан Женя гезариб чиқди, индамай хонамга кета бошлади. Тез етволиб касалхона тўғрисида шипшиб қўйдим.

— Аҳмоқ! Шу нарса керакмиди сенга?! Ўзимга шунча айбни олиб бўлдим, сен яна буни қўшиб қўйибсан. Бўпти, ҳаммаси жойига тушди. Дадам ва ойим бундан хурсанд бўлмаган бўлсалар ҳам, «бўйнимга олганимдан» хурсанд бўлиб, жанжалнинг сабаби шу эканлигига ишонишди. Энди улар менга ишонишмаса керак. Келинойимни-ку, гапирмай қўяқолай! У энди мени тилка-пора қилиш пайида бўлади.

Акангга айтиб қўй: агар мен оғзимни очадиган бўлсам, ҳаёти андижон полкага айланиб кетади. Бизга тегинмасин!

— Мен у билан гаплашдим... Ҳавотир олма.

Акамни огоҳлантириб, СМС юбордим.

- 8 -

Бугун тўй! Енгилгина лайт! Худойи!

Жамила квартирага ва яна қаёқларгадир бориб, бир нималар олиб келиб хонамга қўйди, «бу сюрприз» деди, холос.

Акам мен билан ҳам, Жамила билан ҳам гаплашмайди, фақат унга ўғринча ёмон қараш қилади. Жамилага барибир. «Ассалому алайкум, мулла ака», деб салом қилиб, кутиб олаверади. Келинойимники бирам тутадики!

Мана, қариндошлар келишяпти, дўстлар, қўшнилар... Айниқса, маҳалламиз примадоннаси «Би-би-си»хоним «запис»ни босиб қўйган. Ҳамма нарса ёзилмоқда. У бугун тавонхона маликаси.

Ана, Жамиланинг онаси, дадаси ва Мансур ҳам келишди. Ҳамманинг диққати уларда. Рентгенлар ёқилган. Дурбинларнинг энг кучли «тешувчи» лупалари ишга тушган.

Аёлларга алоҳида жой, эркакларга алоҳида. Галя опанинг кўришишларини кўриб, анграйиб қолдим. Ҳирт маҳалладаги онахотиндек онам, холам ва бошқалар билан қучоқлашиб, соф ўзбекчасига «Омонмисиз, тузукмисиз» қоидасини шунақанги жойига келтирдики, мен қоқшол бўлиб қолдим.

Онам олдимга югуриб келиб:

— Менга қара, зўр-ку ота-онаси, отаси кўркамгина экан, онаси-чи, ўзбекчани қийиб қўйди-я, Худога шукр-ей, ҳамманинг олдида юзим ёруҚ бўлди. Даданг ҳам хурсанд, дадаси билан жа киришиб кетишди. Жамила дадасига жуда ўхшар экан-а?

Кулдим.

Мансур олдимга келиб, хизматга шайлигини намоён қилди. Хизматчилар шундоғам кўп. Келинойимнинг айвонида мен ва ўртоқларимга жой тайёрланган. Женя билан мени танийдиган ўртоқларим кулишади-ей. Кириб дарҳол Мансурни Женяни укаси эканлигини айтдим, ҳазил-ҳузил бошқа бўлмаслиги учун. Баъзилар эса уни танийди.

Нариги айвонда эркаклар, қариндош қўшниларга жой, дадам билан онамнинг уйида — аёлларга. Домла келди, узо-оқ ўқиди. Иккинчи таом тортилди. Шу пайт Жамилахоним ҳовлида кўриндилар, ие? Кимни кутиб олаяпти? Мана сизларга томоша!

Еттита узун- узун оёқли, ярим ўрис-ярми ўзбек кетворган қўғирчоқлар кириб келишаяпти, фақат Чаросни танидим, ўҳ-ҳў... Модалар агентлиги. Жамилага бошдан- оёқ қараб, кулиб гул ва совғаларини беришди. Тепага хонамга чиқиб кетишди. Ўртоқларим ҳуштак чалворишдан ўзларини аранг тийишди.

Мана, домлаям кетди, худойи тўйга айлана бошлади.

Хонанда ўз қўшиқлари билан меҳмонларни баҳраманд қилмоқда. Айнан шу қўшиғи учун олиб келдим уни. Бир пайтлар раҳматли Раҳим ака билан дўст эдик, отадек эди, бирам фирибгар, энди қўяверасиз, Раъно опам у кишининг хотини бўладилар. Ўша кассеталарини олиб, машинада эшитиб юриб, ўрганиб қолганман. Айниқса, шу ашулаларини яхши кўраман. Жуда таъсирли.

Мана, шўх ашулалар бошланди, ўйин-кулгу, ҳамма ўйнамокда, Чарос ўртоқлари билан тушишди. Ҳайронмиз, менимча, Женя айтган ўйналаринг деб. Ўйинлари бирам қовушмаяптики... Мусиқа ўзбекча, қўллар брейк дансга кетиб қоляпти. Бирдан ўртоқлари шунақанги чинқириб қарсак чалиб, қий-чув қилишдики, ҳатто ичкаридан онам, Галя опа ва бошқа хотинлар югуриб чиқишди, эркакларни-ку гапирмаса ҳам бўлади, деразага ёпишиб қолишган.

Не кўз билан кўрай-ки... Тушимми ўнгимми? Бу энди нимаси?!

Жамила?! Қаердан олди буни?!!

Ҳамма ҳовлига қараб анграйиб, бироз нима қилишини билмай гангиб қолди...

- 9 -

Жамила оппоқ келинлик либосида секингина тушиб келар, қўлида бир жуфт кичкина гулдаста.

Агар бу уйда битта келиннинг — Жамиланинг худойи тўйи бўлаётганини билмаганимда, уни танимаган бўлардим. Сочларини бунақа турмаклашга қачон улгура қолди? Астоғфирилло, қачон қарама одамни ҳайрон қолдиргани қолдирган бу қиз.

Бунча чиройли бўлмаса?..

Қараб турибман-у, Солиҳ Каҳҳорнинг китобидаги «Аллоҳим бунчалар чевар бўлмасанг...» сўзлари ёдимга келаверади. Дарҳақиқат, Аллоҳ нафақат ҳусн, балки ақл-заковат ва яна... бир нарсалар, кўп нарсаларни шу қизда намоён қилганлигига ишонолмасдим. Бундан ташқари, ҳатто айёрлик, макр деганлари ҳам ҳаддан зиёд эди бу қизда. Билмадим... севаманми ё қўрқаманми? Қойил қоламанми ё ҳавас қиламанми? Балки бу ҳиссиётларнинг барчаси жамланиб шу қизга тортар? Тавба, ўрис қизларда халқ тили билан айтганда «истара» деган нарса бўлмайди, қайтанга уларни «совуққина» деймиз... Лекин Жамилага қарасангиз... истарасида офтоб намоён... Шунчалик ёшу қарини ўзига жалб этадики...

Мана яна... кўз ўнгимда кадр секинлашган... Биттагина Жамила шунча тусгаям кирадими, а? Ҳар доим ҳар хил ва ҳар доим ҳаммани лол қолдирадиган даражада...

— Ҳей турсанг-чи! Нима қилиб турибсан, оғзингни очиб? Бор, анави шармандангни ичкарига олиб кир! Вой тавба-а-а-а! Нима дегани бу ярим яланҚочлик?! Нима бу масхарабозлик?!

«Би-би-си»нинг жаврашидан ўзимга келдим.

— Нимаси ярим-яланғоч? Нима қипти, бугун тўйи бўлса?..

— Вой худойида бундақа шайтон кўргазмасига бало бормиди? Вой, кимлар ўтмаган жойлар-а... расво бўлди! Ҳа тур, обкириб кет! Оёқларини, бели елкаларини қара, шир яланғоч-ку...

Қарасам, ростдан ҳам келинлик либоси... ҳалиги... са-ал замонавийроқми-ей... Хўш, нима қипти, елка ва бели очиқ бўлса? Лекин ярашган... Нима қипти сал калтароқ бўлса? Сал бошқачароқ, тиктирган шекилли, унақа анави тўйлардагидек кўрпага ўранволмаган, тагига етмиш иккита обруч қўйиб. Қизил атиргуллар билан безалган, сочини йиғиб тепага турмаклаб, сочларига оқ ва қизил кичкина гулчалар қадаган ва юзининг ярмига фата тушган, орқасига сал елкасигача. Оппоқ кийимига мос туфли, улардаям майда ялтироқ қизил ва оқ кўзлари ял-ял ёнади. Баданига ёпишиб турибди, борини кўрсатади-да!

— Ҳей, бор айт Жамилага, кейинроқ ресторанда ўртоқларингга ўтириш қилиб берарсизлар, ўшанда кияр, ҳозир бало борми, эркаклар бор-а! Худойи-ку, тур-е!

Онам қўлимдан ушлаб, ҳовлига чиқариб юбордилар. Женя қизлар даврасида ўйнаб, гулни қизларга отмоқчи бўлганида етиб бордим, қўлидан ушлаб энди олиб кетаман десам, ўйнагани келган, деб ўйлаб атрофимни қизлар қий-чув қилиб ўраб олишди, буёқда ўртоқларим югуриб келиб ўраб олишса бўладими... Ана томоша! Ўлди худойи...

— Бир дақиқа! — Шундай дея гулдастани орқага қараб улоқтирди. Қий-чув, Чарос олди. — Ур-ра, энди сенинг тўйинг бўлади!!!

Ҳовлидагилар ҳеч нимани тушунмасди, нима бўлаётгани, нега гул отишди нега қичқириқ?

Гўё телевизорда фильм бўлаётгандек.

— Ана, шайтонлар тўйи, ана! Вой, руҳлар нима дейди? Нима бу томоша? Вой, худойини расво қилишди-ку!..

«Би-би-си» вайсаш билан овора эди. Шу пайт дадамнинг нигоҳлари мени топиб ўзига гўё қаратди. Шу пайт тушундим... Тез Жамилани тортиб хонамга олиб кетдим, ҳеч ким тушуна олмади, қизлар ўйнашни давом этишди.

Хонамга кирдик.

Хонамда безатилган столда шампан виноси.

— Нима бало, мастмисан? Эсинг жойидами, Женя? Ахир бу худойи-ку, нималар қилаяпсан?

— Ичганим йўқ, мусулмонман-ку, жоним...

— Бу кийиминг нимаси? Бу нима цирк?!

— ...Цирк? Нима, оқ кўйлак кийиш мумкин эмасмиди? Худойи ва тўй деб айтишди-ку...

— Қанақа тўй, ҳали Малика билан ажрашганим йўқ-ку! Нега оқ кўйлак кийиб олибсан, ахир сен... ҳалиги...

— Нима ҳалиги?! Нима, мен оқ кўйлак кийишга лойиқмасманми? Бокира бўлмаганим учун лойиқ эмасманми?!!

— Жоним, мени тушун, ҳозир бунинг вақти эмас. Ҳа, худойи қиляпмиз, ҳа, тўй, лекин...

— Билиб қўй, мен исломни қабул қилдим, лекин ҳижобни эмас! Мен нимани тушунмаяпман? Нима мен тўй бўлишга лойиқ эмасманми?

— Женя, ким сени маҳаллада катта бўлган дейди... Айтаётган гапингни қара... Нима қилаётганингни биласанми?!

— Менга қара жонгинам, сен қачон эркак бўласан ўзи?! Қачонки мен қиз бола бўлганимдами? Нега мен иккимиз учун жавоб беришим керак? Нега мен ҳар доим паст кетишим керак? Нега мен ҳаммаси учун елиб-югуришим керак? Рус бўлганим учунми? Ёки бокира бўлмаганим учунми? Ахир менинг кўз очиб кўрганим сенсан-ку, ё йўқми?! Мени кечирасан-у, лекин бу сабр косамга сўнгги томчи бўлди, менга севаман деб юриб, бошқасига уйланганинг етмагандек, мени хўрлашларига ҳам жимгина қараб турдинг! Шунчалик шармандагарчиликдан сўнг сенинг олдингга қандай келганимни биласанми? — Женя ўзини тутиб туролмай йиғлай бошлади... — Айт, қандай келдинг деб, эшак! Мен ўз динимдан воз кечдим! Ҳатто дадам ҳам ойимга уйлангач, менинг насроний бўлиб қолишимга сўз берганлар, мен эса ойимга берган ваъдамга хиёнат қилдим! Сен мен учун нима қилдинг?! Худойими? Тўйсиз? Нега мен ҳамма нарсага рози бўлишим керак?! Мен ҳаммасини бизнинг муҳаббатимиз, ўзимнинг севгим учун қилдим, сен-чи?! Оқ кўйлак кийганим цирк томошаси эмиш! Дунёда бундан баттар хўрлаш бўлмаса керак! Қандай ҳаддинг сиғди!!!

— Йиғлашни бас қил! Тушунчаларинг худди...

— Фоҳишаларникига ўхшайдими? Айт, нега жимиб қолдинг, гапир! Ҳа, мен маҳаллада катта бўлдим, лекин сенинг ўзбек хотининг қандай тутди ўзини? Анави оқ кўйлак кийган хотининг?! Мен уйингга ҳамма нарсадан воз кечиб, одобли-аҳлоқли бўлиб келдим, энди эса оддийгина оқ кўйлакка лойиқ эмасманми? Кечирасан, жоним, бу энди сўнгги томчи. Мен бунисига чидай олмайман. Хўрланишларнинг ҳам чеки бордир? Наҳотки менда орзу-ҳавас бўлмаслиги керак? Мен ўрис бўлсам одаммасманми? Ўзим аҳмоқман. Ҳаммасига кўнавермаслигим керак эди, бошидан... Сенга Маликага ўхшаган мегажинлар керак!

Жамила кийимини алмаштириб, тез чиқиб кетди...

* * *

Орадан бир дақиқа ҳам ўтмай хонамда онам, Чарос туришарди... Женяни ўртоқлари ўраб олиб бирга чиқиб кетгани учун меҳмонлар ва деярли кўпчилик ҳеч нимани пайқамади.

Онам ҳеч нима деёлмади. Нимаям десин? Ҳолат шунақанги тарангки... «Билмайман, ўзларинг ҳал қилинглар, бир нима деёлмайман, дадангга қудаларгаям айтмай тур, бориб гаплаш, ресторанда ўтириш қилиб берамиз, бўлади тўй, дея тушунтир», деб чиқиб кетдилар.

Хонамдан чиқмадим. Фақат Чарос билан бўкиб ичдик.

— Менга қара Сарвар, иш бунақа бўлмапти-да. Мен унинг исломни қабул қилиб, сенинг олдингга келганини эшитиб, жинни бўлиб қолаёздим. Тан ол, у жуда кўп нарсаларни қурбон қилди, жуда катта таваккал қилди, тўғрими? У билан тўйни кейиноқ қиламиз, деб келишиш керак эди!

— Э, мен ҳаммаси шундай бўлишини туш кўрибманми, унинг ўзи-да, доим сюрприз қилиб юради. Ҳамма масъулиятни ўзига олади, менинг латтадек кўринишимда ҳам у айбдор: ўзимга мустақил бирор нарса қилишга қўймайди. Нега шу матоҳини кийишини менга айтмади? Ўзи маҳаллада ўсган бўлса, худойи нималигини билади-ку?!

— Кечириб қўясан, ҳар бир қизнинг ўз орзулари бор, у ҳам эрга тегаётганимда оқ кўйлак кияман, деб орзу қилган. У кейинчалик ресторанда ўтириш қилишларингни билмаган-ку, буни ҳам ҳозиргина ҳал қилдиларинг, майли мен буни унга айтмайман, лекин сизларнинг ишларинг ҳам тўғримас. У худойи билангина чекланиб қоласизлар, деб ўйлаган-да... Тушундингми?

— Мен ҳозир унинг олдига бораман.

— Керакмас. Унинг характерини биласан, ҳозир сени ўзига йўлатмайди, уриб ўлдиради. Тинчланиб олсин, ўзига келсин, у ёлғиз эмас, ана ойиси ҳам кетди ўша ёққа. Уларни ёлғиз қолдир. Эртага мен об-ҳавони билиб бераман, сўнг борасан. Кеч бўлди, ухла...

* * *

— Эҳ... Максим худди мен учун куйлаётгандек...

— Магнитофоннинг овозини пастлат, қўшнилар ухлаяпти.

— Ойи... Нималарни кўрганимни, қилганимни сен ва ёлғиз Худо билади. Нега бундай, а?

— Тинчлан, қизим. Йиғлама. Бу йўлни ўзинг танладинг, сен ўзингни ўзинг қафасга қамадинг. Сенга шу керакмиди? Яхшиям ҳижобга ўранмабсан, ҳушимдан кетиб қолардим...

— Ойи, у ерга боришдан олдин мен масжидга бордим, кўнглимда дин борасида иккиланиш пайдо бўлганди. Имом менга: «қизим, сен тўғри йўлдасан, Қуръон нозил бўлгач ва Ислом диний ёйилгач, унгача бўлган барча динлар ва самовий китоблар ўз кучини йўқотган, бу Қуръонда ёзилган», деди... Шунда Мен Худога хиёнат қилмаётганимни англадим.

— Билмадим, қизим, оиламизда ҳамма православ бўлган... Мен буни чуқур ўрганиб ҳам кўрмаган эканман. Сен ўзингга жуда катта масъулият олдинг, агар қўлингдан ҳеч нарса келмаса ҳам энди Исломдан воз кеча олмайсан. Бунисини аниқ биламан. Ислом жуда жиддий дин. Балки шунинг учун ҳозир шу воқеалар бўлаётгандир?

Женя, деразани ёп, ташқарида ёмғир ёғаяпти, уйга совуқ ҳаво киряпти. Умуман, туш дераза олдидан, шамоллаб қоласан!

— Ойи, мен бундай яшай олмайман... Мен хўрланиб яшаш учун дунёга келганманми? Тўйда қандай паст кетганимни биласизми? Кейин қандай яшаганимни биласизми? Ойи, менга жуда алам қилаяпти! Нега мен бу қадар бахтсизман? Мени яна нималар кутаётган экан-а? Яна қанча азобланиб, хўрланаман?..

А за окном сжигает фонари проклятый дождь...

- 10 -

Кейинги воқеалар тезликда бўлса ҳам, аммо жуда кўп зиддиятлардан ўтишга тўғри келди. Эрталаб вақтли турдим, ҳар доим шунақа, молдек ичсам вақтли тураман.

— Э ўл-а... Худойидаям ичадими? Хотинчангиз қанилар? Нечун бугун кўчада ўзларини кўз-кўз қилиб Золушкалик қилмадилар? Юрардилар эрталабдан оч арвоҳдек кўчани у томонидан бу томонига ойсулув сув париси бўлиб, ўтган кетганни қўрқитиб, «Тановар» рақс ансамбли ўйинчиларидек. Во-ей, ухлаб қолдиларми? Маҳалламизда фаррош унвонига лойиқ кишини энди топгандик-а, аттанг! Бугун гастрол бўлмас экан-да кўчада? А-а, тушундим, аввалига шунақа, кейин ўрисларнинг эри қилади-ю, а? Ие қаёққа?! Ана супурги, бор ўрнига супурмайсанми?

Акам ҳовлида ювинаётган эканлар. Қани энди шу сассиқ-сассиқ гаплариям ювила қолса!

— Э-э, ювсангиз-чи башарангизни, нега эрталабдан асабимга тегасиз?

— Кеча ўзиям хотинчангиз бир стриптиз кўрсатдиларки, ёмон қилишди-ю, а? Ану, (пичирлаб) битта қиз кўк кофтадагиси, қора тор шимдагиси бор-ку, қора узун сочли, ёмон ишқ кетди, таништириб қўйсанг-чи!

— Э, ув келинойи, боринг эрингизга сочиқ беринг, зора сал оғзини беркитса.

— Келинойингга халақит берма, чой тайёрлаяпти, хотинчангиз ноз уйқусида бўлганларидан кейин.

— Борсангиз-чи ишингизга, нега асабимга тегасиз? Нима мен негрга уйланибманми, келинингиз кетди уйига!

— Иби? Ҳалитдан-а? Ва-ха-ха-ха-ха. Э, ўла... Эпломадингми? Ва-ха-ха-ха! Эркакзодабек-ей!

— Ҳей! Э, ўлинглар! Сарвар, дадангнинг ёнига кириб кет.

Онам... Уф-ф... Бошланди.

Ҳозир «Оталар сўзи — ақлнинг кўзи»дан лавҳа бўлади! Уй-й намунча шафқатсизсизлар-а, бошим тарс ёрилай деяпти-ку... Қани ану «Сут, қатиқ, қаймоқ» дейдиганлар? Тавба, маҳалладаям юрадиган бўлишибди. Овозидан бир кетворга-ан дейсизу чиқсангиз... етмишчи йиллардаги опоқи. Ўшалар ҳам билади пиарни.

Олдин музлаткични кавлаб топдим: ур-ра, яшасин қатиқ ва қатиқсимон нордон сут маҳсулотлари! Тез ҳўплаб, башарани ювиб, дадамнинг ёнига кирдим.

— Хўш, ўғлим, где наша невеста красавица?

— Тавба қилдим, дада? — Бир ғалати қараш қилдим. — Нима бало! Ўзбекча гапираверинг. Э, сиз қолувдингиз энди, ўзи эрталабдан ўғлингиз асабимни тирриқ қилиб бўлди...

— Майли, сен унақа сиқилаверма, кеча жа унақа шовқин бўлгани йўқ, фақат «Би-би-си» ҳаммаёни остин-устун қилиб ваҳима кўтарди. Сал очиқроқлигини айтмаса, ҳаммаси жойида эди, кўйлаги ҳам, худойи, кеча базмга уланиб, ўйин-кулгу билан тўй бўлиб кетди, ўшанга жа мос тушди. Ҳеч нима бўлмади, жа оширманглар сизлар ҳам. Бор, Женяни обкел, келаси ҳафталарга ресторанда ўзинглар болалар билан тўй қиларсизлар. Аканг ҳам қараб турмас, бизлар ҳам қўшармиз, кеча яна тўёналар тушди (кулдилар). Женя ризқли экан, ўзиям ҳаммаёқни пул босиб кетди! Тавба, биринчи тўйингда бўлмаганлар келди ўзиям. Тақдир-да...

Сал кўнглим кўтарилиб, чиқиб кетишга чоғланганда онамнинг ғалати қарашларидан тўхтаб, «ҳа, тинчликми», дегандек қарасам, сал энсаси қотгандек қошларини чимириб, дастурхон тузатишда давом этдилар.

Мана шунақа сўзсиз сўйишларга-чи, умуман йўқман-да. Ичим «шиғ-ғ» этиб кетади. Юраман кейин кун бўйи ўйлаб, асабларим қайнаб.

Бозорга тушиб Женя иккимиз севадиган нилуфаргул олдим. Ўзи яхши кўргандек, ҳеч қандай лаш-лушларсиз, қоғоз пакетларисиз...

«Ҳақиқий гулдаста фақат гуллардангина иборат бўлиши керак, ҳар қанақанги ўрамаларсиз!» Жамилахонум сўзлари!

Квартирада онаси билан чой ичиб ўтиришган экан. Кўзлари шишиб кетган, гулларга парвоям қилмади.

Онаси билан узоқ гаплашдим.

«Ўхшамаса чўзманглар карам-шўрвани, бир-бирингни қийнамаларинг, ҳозирдан тўхтата қолинглар, вақтида». Бўлмаса, кейин, туғволгандан сўнг унга ҳам, менга ҳам оғир кечишини ётиғи билан тушунтирди.

— Хўш кетдикми?

— Хўп, ҳозир! «Баҳ-баҳ» десанг бўлди-да, мен кучукман-ку!

Бошланди!

Онаси индамайгина чиқиб кетди.

Узо-оқ давом этган «кураш»дан сўнг, барибир қучоғимга сингиб чиқди. Аёлларга нима керак? Улар бир оғиз яхши сўз гадоси! Яна бир-икки ваъдасиз ўтмайди, албатта.

Уйга келиб юмушларни бажариб нарсаларни йиғишга тушдик. Кечга яқин уйдагилар билан Жамила тайёрлаган таомдан баҳраманд бўлиб квартирага кетдик.

Бу уйдагилар билан келишилганди. Бир йилгача, балки кўпроқ алоҳида туришга қарор қилдик. Сал ҳаммаёқ тинчисин. Лекин ҳар жума ҳовлига келиб якшанба кечасигача қолишга сўз берилди.

* * *

Мана, бирга яшаётганимизга икки ойдан ошди, тўй ҳам бўлмади. Женя сўзида туриб олди. Ўша кундан барибир алами қолди. Лекин ўзим ўйламагандек, ҳаммаси тинчиб кетди, ғалати бир тарафдан. Акам ҳам ўзгарди, мансабида кўтарилиб дала-ҳовли олди, иши квартирамизга яқин бўлгани учун гоҳида ишдан кейин келиб ҳам турарди. Яна кими ҳам бор? Оилада уч ўғил бўлсак, укам Германияда ўқийди. У мен Малика билан турмуш қургандан кейин кетганди.

Квартирамиз уч хоналик бўлиб, Мансур ҳам биз билан яшай бошлади. Ўзим қўймадим. Биринчидан укамдек, жуда яхши кўраман, тарбияли бола. Кейин барибир ҳовлисида тоға-холалари билан яшарди. Биттаю-битта опаси менинг хотиним бўлса, ҳар куни соатлаб телефонда гаплашгандан кўра, ана, турсин бизлар билан. Кўндириш рости, жуда қийин бўлди. Жамила хурсанд! Жамиланиям ягона сирдоши Мансур. Чарос дугонасиям бор-у, лекин укасидекмас. Укаси барибир укаси-да, бирга ўсган, бир-бирини беш қўлдек билади. Уйда Жамила уззу-кун ёлғиз, мен ишда, ишониб бўладими? Хавотирим ариди, Мансур кўчиб келди. Вой бў-ў, унинг кўч-кўрони мен билан Жамиланинг кўчидан ҳам кўпроқ, компьютерларми-ей, принтерларми-ей, магнитофонининг ўзи ярим шкаф!

Ишдан келар пайтим кун иссиқ бўлгани учун кўпинча опа-ука кўчада бўлар ва подъезд олдида писта чақиб ўтиришар ёки шунчаки қўшнилар билан гаплашиб ўтиришарди. Ҳамма билан дарров чиқишиб кетишди. Аввал шунча туриб қўшниларга аҳамият бермаган эканман. Ҳаммаси деярли ўзбеклар.

Кейинчалик Жамила қўшни келинлар тўдаси билан кўчадан бери келмай қолди. Уйда мени Мансур шўрлик кутиб олади. Опасини чақириб, чой қўйиб ўзи яна хонасига кириб кетиб, компьютерида бир нималарни эрталабдан кечгача, қечқурундан эрталабгача тиқирлатиб чиққани-чиққан. Қойил қоламан, ҳамма нарсани билади, дунёда нималар бўляпти, телевизорниям кўрмаса бўлади. Ҳар куни ишдан келиб, «Хўш оламда нима гап, яна қандай оламшумул нарсалар бор», дейман. Гоҳи ишхонада бирон нарса эшитиб қолсам дарров унга телефон қилиб интернетдан билиб беришини сўрайман. Қизиқ кинолар сотиб олишниям ҳожати йўқ, ҳамма нарсани топади-ей. Жамила эса ҳозирча идеал хотин!

Ҳаммаси яхши, бир маромда эди... Фақат... Жамила ўзини кўрсатмаган шифокори-ю, титиб ташламаган жойи қолмади. Ҳомиладор бўлмаётганига эзила бошлади. Мени ҳам обориб-обкелди, дўхтирма дўхтир текширувдан ўтдик.

«Ҳаммаси туппа-тузук, сал кутинглар».

Жамила эса эзилгани эзилган. Қилмаган иши, кўрсатмаган домласи... Уф-ф, қисқаси, Жамилада комплекс бошланди. Қаёққа шошади тушунмайман, атиги ярим йил ўтибди, холос.

Буям етмагандек... Акам машинасини уриб олиб, бизникига келди. Дадамлар билишини хоҳламади Уларга «командировкага кетдим», деб бизникида бир ой турди. Асосан, кечга яқин фақат ухлашга келар, машинасини тўғрилатар, яна у билан боғлиқ машмашаларни тинчитарди. Жамила билан апоқ-чапоқ бўлганидан бир тарафдан хурсанд бўлсам, бир тарафдан... Акамни биламан-да... Яхшигина биламан... Йўқ, Жамилага ишонаман лекин... Айтишади-ю орада шайтон бор, деб. Яхшиям Мансур бор. Уям аксига олиб чат деган матоҳга ўралашиб, ўшалар билан танишиб, кўчада кўп тентираб юрадиган бўлди. Катта бўляпти, бунинг ёшида ман ҳам юрардим дискотекама-дискотека. Лекин Жамила акам билан якка қолди дегунча, менга телефон қилади ёки дарров Мансурни топади. Мансур билан компьютерда ўйинлар ўйнаб сал вақтни ўтказади, лекин бўш қолди дегунча Жамила билан ҳиринглашгани ҳиринглашган. Майли, балки яхшидир. Ўлар энди, ўз акам-ку...

Мана шу кунларда хаёлимгаям келмаган, етти ухлаб туш кўрмаган ҳаётимда катта ўзгариш бўлди...

Эрталаб ишга шошиб чиқаётиб, лифтни кутиб турган одамга урилиб кетдим.

— Саодат?!

— Вой... Сарвар?!

- 11 -

Кейинги кунларимни фақат шу шеърнинг мазмуни билан тушунтириш мумкин. Биринчи муҳаббат... Аянчли муҳаббат... Армонли...

Мактаб давриданоқ папкасини кўтариб юрардим. Кимлар ошиқ бўлмаган унга. Ўзгариб кетибди. Сал семирибдими-ей... Қизиғи, бизнинг подъездимизда фақат икки қават пастимизда эри ва бир қизчаси билан яшаркан. Эрталаб сут олиб чиқаётган маҳал кўришиб қолдик. Тақдир-ми? Синов?

Подъездда анчагача гаплашиб қолдик, ишга нақ бир соатга кечикдим, тез сутни ташлаб, тушиб бирга машинада шаҳар айлангандек бўлдик, гап кўп эди. Билмадим... лекин кўнглим алланечук эди. Сезардим, унда ҳам. Бир-биримизни жуда яхши сезардик, бир гапни мен бошласам, у давомлар ёки у гапирмоқчи бўлганини мен сўзлаб, кулардик.

* * *

Саодатни турмушга беришганида эндигина 18 ёшда эдим, уйдагилар барибир уйлантиришмасди. Ёшликдан унаштирилган қариндошига теккан. Эҳ... бир ой хонамдан чиқмай касал бўлаёзганман... Тўйи куни борганман, узатилиб чиқаётганида ўртоқларим билан турибман, чидолмадим, ёниб кетаяпман... алам... ёнаман...

Куёв билан чиқиб машинага ўтирар чоғи кўзлар кўришишди... Саодат кўзини уза олмасди...

У куёв олдида дастрўмолга беркиниб, мен ўртоқларим елкасига биқиниб юм-юм йиғлаганмиз...

Кейинчалик Тоҳир Маҳкамов ижросидаги шу қўшиқ ҳаётим гимнига айланганди.

Билмадим, биринчи севги қаттиқ куйдириб яхшигина чандиқ қолдирганигами, ҳечам унутолмасдим. Айтишади-ку, эркак киши бир севади, ҳақиқий деб.

Лекин ҳақиқий севганда ҳам ҳеч қачон унутмас экан. Уни эслатадиган нарса бўлса, инсон бўлса, юрак ўлгур бир оғринади. Жамилани учратгунга қадар ҳеч унутолмасдим.

Шунчаки дўстона, тушлик пайти учрашиб туриб, бирга тушлик қиладиган бўлдик...

Ҳечам Жамилага нисбатан бирон бир ножўя иш қилаётганимни, умуман хаёлгаям келтирмасдим.

Жамила ўзи билан ўзи овора, олдинги ўртоқлари билан барларни йиғиштириб, энди қўшни келинлар билан гап ўйнай бошлашди, эски дугоналаридан фақатгина Чарос қўшилган. Гаплариям айнан кечки пайт, ҳар ой Тошкентдаги кечки кафеларда ўтарди. Рози бўлдим, ҳа майли ёзилсин шундоғам сиқилиб кетди. Ишламаса, уйда уззу-кун... Қўшни келинлар ҳам ўзбек жувонлари, оилали.

«Инсон бахтидан Аллоҳдан шукр қиладиган даражада хурсанду сармаст-хушхол бўлмоғи даркор. Аллоҳ ва унинг шартларини унутадиган даражада эмас! Наинки ул бахт жуда оз муҳлатда тушдек йўқ бўлиши муқаррар».

* * *

Ҳовлига камроқ борадиган бўлганмиз... Ўша худойидан кейин онамнинг Женяга муносабати яққол ўзгарган.

— Жамила тўйинг куни исломни қабул қиламан, ҳижобга кираман, уйда ўтираман, ҳамма нарсага тайёрман, деганди... Унга ҳижобга кир деганимиз йўқ-ку, ҳар холда. Исломни қабул қилдими, ҳеч бўлмаса сал ёпиқроқ кийимлар кийсин маҳаллага келганида. Исломни қабул қилиб, худойидаги қилиғи-чи? Битта оқ кўйлакка шунча қилди дий-диёни. Ўзи хоҳлади, ўзи келди, чидайман деди, биринчи ойданоқ ҳали бунақа бўлса ўша квартирасида тураверсин. Сенинг бахтинг, сенинг ҳаётинг, ўзинг энди чидайвер, бизларга бунақа «бахт» керак эмас. Майли, келганида салом алигини қилиб турармиз, борди-келди, лекин ўзини тутволиб, ўзбеклашиб, боши юмушларга таққа урилмагунча ўша ёқда тура қолинглар. Агар менинг квартирам дейдиган бўлса олақол алоҳида, яхши пул топяпсан, тилимиз қисиқ бўлмаслиги учун олақолармиз. Керак бўлса, бизлар ҳам қўшармиз...

— Женя жуда ғўр ҳали, ҳали ҳаёт қувончидан тушмаган пастга...

— Кўриниб турибди. Шаддодгина, учар. Маҳаллага тўғри келмайди.

Солнце светит издалека!..

Давоми бор... 

Мақолани бахоланг: 1 | 2 | 3 | 4 | 5